35339

Łukasz Gołębiowski (ur. 13 października 1773 w Pohoście obwód Płońska (obecna Białoruś), zm. 7 stycznia 1849 w Kaźmierówce poniżej Hrubieszowem) – jeden z pierwszych polskich etnografów (poszukiwacz tzw. starożytności słowiańskich a zwyczajów i obyczajów ludu polskiego), rebeliant kościuszkowski, bibliotekarz i plenipotent zbiorów Biblioteki Poryckiej, członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Podczas insurekcji kościuszkowskiej brał współpraca m.in. w bitwie wobec Szczekocinami i obronie Warszawy. Po rozbiorach, w latach 1795–1818 przebywał w Porycku na Wołyniu, będąc bibliotekarzem Tadeusza Czackiego – uporządkował w owym czasie Bibliotekę Porycką i napisał Przedmowę do rejestru Biblioteki Poryckiej (1814). Od 1818 r. został czynnym członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a w pięć lat później – po przeprowadzce do Warszawy – Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych. W 1827 r. został profesorem literatury w dopiero co otwartym Instytucie Pedagogicznym.

Warszawskie lata Gołębiowskiego (1826–31) były w największym stopniu intensywnym okresem jego pracy naukowej. Opracował wtedy i wydał m.in. najwyższy festiwal historiografii polskiej O dziejopisach Własny, ich duchu, zaletach i wadach (1826), a i jedną z pierwszych książek o historii Warszawy, z opisem jej zabytków i przewodnikiem po mieście Opisanie historyczno-statystyczne miasta Warszawy (1826), a na koniec – pierwszą pracę etnograficzną w Polsce, pt. Gry i zabawy różnych stanów w kraju całym, albo niektórych właśnie prowincyach (1831) natomiast Ubiory w Polszcze od najdawniejszych czasów aż do chwil obecnych (1830).

Po upadku powstania listopadowego został zwolniony (1833) przez władze carskie ze stanowiska sekretarza Towarzystwa Przyjaciół Nauk (za schowek funduszy Towarzystwa zanim konfiskatą rosyjską); przeprowadził się w tamtym czasie na osiedle wiejskie, dokąd dokończył rozpoczęte prace naukowe: czterotomowy Gabinet medalów polskich i tych, które się dziejów polskich tyczą z czasów panowania Stanisława Augusta (1841–43) zaś trzytomowe Dzieje Polski (1846–48), tyczące kultury materialnej a obyczajów szlachty, mieszczaństwa i chłopów.

Źródła

• Encyklopedia PWN
• Popularna Encyklopedia Powszechna Wyd. Fogra